NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XIX

ĐỘ HOÀI  (1) HỮU CẢM HOÀI ÂM HẦU (2) TÁC

Tầm thường nhất phạn báo thiên câm ( kim )  (3)

Ngũ tải quân thần phận nghị thâm 

Thôi thực giải y nan bội đức ,    (4)

Tàng cung phanh cẩu diệc cam tâm (5)

Bách Man Khê động lưu miêu duệ (6)

Lưỡng Hán sơn hà biến cố câm ( kim ) 

Trù trướng giang đầu tư vãng sự , 

Đoạn vân suy thảo mãn Hoài Âm .

Tạm dịch : 

QUA SÔNG HOÀI CẢM NHỚ HOÀI ÂM HẦU MÀ SÁNG TÁC

Một bữa cơm thường mà báo đáp nghìn vàng , 

Nghĩa vua tôi trong năm năm rất sâu sắc 

Không quên được cái công đức nhường cơm sẻ áo 

Dù cất cung mổ chó cũng cam lòng 

Còn để lại các con cháu trong các khe động các bộ tộc Man di 

 Giang sơn hai nhà Hán đã thay đổi .  

Đầu sông đau xót nhớ lại chuyện xưa , 

Mây đứt cỏ tàn đầy Hoài Âm .

Chú thích :

(1) Độ Hoài : Qua sông Hoài ( Hoài Hà ) . Sông Hoài thuộc phần đất các tỉnh An Huy và Giang Tô 

        (2) Hoài Âm Hầu : ( Xem chú thích số 6 trang 38 " Các Thi sĩ trong Cung Đình Nhà Nguyễn của tác giả Võ Đại Mau )

        (3) Hàn Tín báo ân " Xiếu mẫu " ngày xưa đã cho Hàn Tín một bữa cơm lúc Hàn Tín còn thất thế , phải đi xin ăn 

        (4) Lúc đắc thế , Hàn Tín không quên cái ân nghĩa nhường cơm sẻ áo của vua Hán Cao Tổ Lưu Bang 

       (5) Ý của Nguyễn Du là : sau khi bình định Đất Nước , vua Hán giết hại các công thần trong đó có Hàn Tín .

       (6) Man Khê : Chỉ nơi các dân tộc kém văn minh sinh sống .

             Chinh Phụ Ngâm có câu :

             " Tiếu hướng Man Khê đàm Mã Viện "

             Bà Đoàn dịch :

             " Tới Man Khê bàn sự Phục Ba " 

       (7)  Lưỡng Hán : Tây Hán ( Lưu Bang ) và Đông Hán ( Lưu Tú )