NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CỔ ĐIỂN ĐẦU THẾ KỶ XIX

NGUYỄN DU VÀ BẮC HÀNH TẠP LỤC

Ngày 6 tháng 2 năm 1813 ( Quý Dậu ) , Nguyễn Du được thăng Cần Chánh Điện Đại học sĩ và cầm đầu Sứ Bộ sang Tàu
Lộ Trình của Sứ Bộ gồm 3 giai đoạn
          1.Giai đoạn thứ nhất : Từ Thăng Long thành đến Nam Quan
          2.Giai đoạn thứ hai : Qua khu vực cũ của nước Sở đến Yên Kinh, Kinh đô của Nhà Thanh , theo sông Ninh Minh thuộc tỉnh Quảng Tây , thăm di tích Triệu Đà , qua Thương Ngô , Tam Sở , thăm mộ hai bà Nữ Anh và Nga Hoàng ở núi Cửu Nghi ( hai bà vợ của Đế Thuấn )
Ngày 18 tháng 7 năm 1813 , qua Trường Sa thuộc tỉnh Hồ Nam ( đừng lầm với quần đảo Trường Sa của Việt Nam ) , thăm di tích Khuất Nguyên ( sông Mịch La )- Nhớ Giả Nghị
Đến Hành Dương thăm mộ Đỗ Phủ ( thi sĩ đời Đường ), đi Nhạc Dương , thăm Hoàng Hạc Lâu .
Vào Hàn Dương , qua Cốc Khẩu đến thành Tín Dương , qua sông Hoài thuộc địa phận An Huy ( tỉnh Giang Tô ), nhớ đại công thần Nhà Tây Hán Hàn Tín - Văn Thiên Tường Nhà Tống
Đến Hứa Đô , thăm mộ Âu Dương Tu , vượt Hoàng Hà , đến Nghiệp Thành có 72 ngôi mộ của Tào Tháo
Đến Hàm Đan ( Kinh đô nước Triệu thời Thất Quốc ) thuộc tỉnh Hà Bắc . Nhớ Lạn Tương Như - mộ Liêm Pha ( hai văn thần võ tướng của nước Triệu ),  đình Tô Tần ( Tấn Dương Sơn Tây ) nhớ Dự Nhượng -Kinh Kha -đền Đế Nghiêu - mộ Lưu Linh.
Đến Yên Kinh ( Bắc Kinh )
          3.Giai đoạn thứ 3 : Từ Yên Kinh về nước qua ngã Hải Nam
Từ Sơn Đông - An Huy - Hà Bắc - Quãng Tây , thăm quê Khổng Tử , Mạnh Tử - đài Quản Trọng ( Tướng Quốc nước Tề cũ , thời Đông Châu ) Kê Khang - mộ Liễu Hạ Huệ - Phạm Tăng ( Mưu thần của Hạng Võ )- Hạng Võ
Tháng chạp năm Quý Dậu theo đường sông về nước : 29 tháng 3 năm 1814 ( Giáp Tuất)
 Trên đường đi sứ , Nguyễn Du cũng chứng kiến cảnh dân chúng Trung Quốc lầm than cơ cực , người nghèo đói đầy dẫy khắp nơi :
          " Hữu phụ huề tam nhi
          Tương tương tọa đạo bàng
          ...
          Lệ lưu khâm lang lang
          Quần nhi thả hỉ tiếu
          Bất tri mẫu tâm thương
          Mẫu tâm thương như hà !"
                                (Sở Kiến Hành )
Nguyễn Du ra đi với một tâm trạng buồn đau , chua xót : bạn đồng liêu kì thị , bạn cũ chê cười :
          " Ngã hữu thốn tâm vô dữ ngữ
          Hồng sơn , sơn hạ Quế Giang thâm "
Tạm dịch :
          "Ta có tâm sự chẳng biết ngõ cùng ai
          Có chăng chỉ có Quế Giang sâu thẳm Hồng Lĩnh mà thôi "
Tuy cõi lòng tan nát nhưng Nguyễn Du vẫn làm tròn trách nhiệm mà Nhà Vua ( Vua Gia Long ) đã giao phó chơ Sứ Bộ , trong cương vị là người Chánh Sứ , cầm đầu Sứ Bộ .