NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CỔ ĐIỂN ĐẦU THẾ KỶ XIX

DƯƠNG PHI CỐ LÝ   (1)

Sơn vân tước lược ngạn hoa minh ,
Kiến thuyết Dương Phi thử địa sinh
Tự thi cử triều không lập trượng   (2)
Uổng giao thiên cổ tội khuynh thành   (3)
Tiêu tiêu Nam Nội bồng cao biến   (4)
Mịch mịch Tây giao khâu lũng bình   (5)
Lang tạ tàn hồng vô mịch xứ ,
Đông phong thành hạ bất thăng tình

QUÊ CŨ CỦA DƯƠNG PHI

Vùng núi cây hoa cỏ vắng tanh
Lời truyền ấy nơi sinh Dương Quý Phi
Từ xưa triều đình không lập tượng
Phải chăng gán tội sắc khuynh thành
Phía nam cỏ bồng cao che khuất
Mặt tây bình thảo mọc um tùm
Cỏ hoa bừa bãi che tầm mắt
Đông phong thành hạ bất thăng tình

Chú thích :
(1)Dương Phi :tức Dương Quý Phi , tên là Dương Ngọc Hoàn,  đạo hiệu Thái Chân ở Hoàng Nông , Hoa Âm thuộc tỉnh Thiểm Tây ( Trung Quốc ) , được vua Đường Minh Hoàng phong làm Quý Phi sau tư thông với An Lộc Sơn , con nuôi Đường Minh Hoàng . An Lộc Sơn làm phản , Vua Đường đem Dương Quý Phi sơ tán . Quân lính đòi Vua phải giết Dương Phi họ mới chịu đánh giặc . Bất đắc dĩ , vua Đường phải để Dương Phi treo cổ dưới cây liễu ở gò Mã Ngôi thuộc huyện Hưng Bình tỉnh Thiểm Tây .
Nguyên Đường Minh Hoàng đêm trung thu thưởng nguyệt , nằm mộng thấy mình lên cung trăng , được Hằng Nga tiếp đãi , các tiên nữ trình diễn một màn múa rất đẹp mắt . Tỉnh dậy , Nhà Vua sáng tác một điệu múa gọi là " Nghê Thường Vũ Y "
Từ " Nghê Thường " được dùng để chỉ một người con gái đẹp " Nghê Thường " trong trăng là Hằng Nga
     " Cung Oán Ngâm Khúc " có câu :
     " Dẫu mà tay múa , miệng  xang,
       Thiên tiên cũng ngảnh Nghê Thường trong trăng "
       Trong " Bích Câu Kỳ Ngộ "
      "Đong đưa khoe thắm đua vàng ,
       Vũ y thấp thoáng , Nghê Thường thiết tha "
Có người cho rằng chữ " vũ " trong " vũ y " là lông chim ...
Theo tôi nghĩ , chữ " vũ " này có nghĩa là " múa ". "Vũ y" là " múa áo " , các tiên nữ áo quần tha thướt , hai tay cẩm hai vạt áo mà múa lên , như cánh bướm chập chờn , khoe đủ màu sắc ...

Đại Thi hào Bạch Cư Dị ( 772-846) cảm thương tình yêu của vua Đường Minh Hoàng với Dương Phi , đã sáng tác " Trường Hận Ca " ghi lại mối tình vương giả
      "Thánh chủ triêu triêu mộ mộ tình ,
       Hành cung kiến nguyệt thương tâm sắc ...
       Mã Ngôi pha hạ mê thổ trung ,
       Bất kiến ngọc nhan không tử xứ .
       Quân thần tương cố tận chiêm y "
(2)Những con ngựa được tập luyện đứng yên là phi vệ đón rước Vua . Con ngựa nào hí lên môt tiếng là bị đưa ra ngoài . Ám chỉ các quan đã không dám lên tiếng can gián Vua nhận An Lộc Sơn làm con nuôi mới xảy ra cớ sự .
(3) Khuynh thành : làm nghiêng đổ thành trì , ý nói sắc đẹp của gian nhân làm cho mất nước .
                             "Nhất tiếu khuynh thành
                              Tái cố khuynh quốc "
(4)Nam Nội :tức Hưng Khánh Cung , chổ ở của Đường Minh Hoàng và Dương Phi ở Kinh đô Trường An
(5)Tây Giao :cánh đồng phía Tây . Gò Mã Ngôi ở phía Tây Trường An .( Mã Ngôi là tên người , thời Tấn đã xây một cái thành ở miền đất này để đáng nhau , về sau miền đất này được gọi là Mã Ngôi
Mã Ngôi thuộc huyện Hưng Bình , tỉnh Sơn Tây , Trung Quốc , nay là thị trấn Mã Ngôi )