NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XIX

ĐỒNG TƯỚC ĐÀI  (1)

Nhất thế chi hùng an tại tai ?

Cổ nhân khứ hề kim nhân lai .

Bất kiến Nghiệp trung (2) Ngụy Võ Đế (3)

Đãn kiến giang biên Đồng Tước Đài . 

 

Đài cơ tuy tại dĩ khuynh dĩ , 

Âm phong nộ hào thu thảo my 

Ngọc Long Kim Phụng tận mang mang (4)

Hà huống đài  trung ca vũ kỹ !

Tri nhân thịnh thì thùy cảm dương , 

Diểu thị Hoàng đế lăng hầu vương 

Chỉ hận tằng đài không ngột ngột , 

Tiểu Kiều (5) chung lão giá Chu Lang (6)

Nhất tiêu đại hạn hữu thì chí , 

Thượng thực tấu ca đồ duyệt qủi .

Phân hương mại lý khổ đinh ninh (7)

Lạc lạc trượng phu hà nhĩ nhĩ !

Gian hùng biệt tự hữu cơ tâm , (8)

Bất thị minh ai nhi nữ khí . 

Thiên cơ vạn xảo tận thành không ,

Chung cổ thương tâm Chương Giang thủy (9)

Ngã tư cổ nhân thương ngã tình , 

Bồi hồi phủ ngưỡng bi phù sinh 

Như thử anh hùng thả như thử , 

Huống hồ thốn công dữ bạc danh 

Nhân gian huân nghiệp nhược trường tại , 

Thử địa cao đài ưng vị khuynh 

Tạm dịch :

ĐÀI ĐỒNG TƯỚC

Người hùng một thời đang ở đâu ?

Người xưa đi , (hề ) , người đời nay lại 

Không thấy Ngụy Võ Đế trong Nghiệp Thành , 

Chỉ nhìn thấy Đài Đồng Tước ở bên sông .

Nền đài tuy còn nhưng đã nghiêng lở , 

Gió âm gào giận , cỏ thu xơ xác .

Điện Ngọc Long , Kim Phụng tất cả đều mông lung , 

Huống hồ các ca vũ trong đài 

Người này lúc thịnh không ai dám dụng đến 

Khinh thường Nhà Vua , làm nhục các vương hầu  

Chỉ tiếc đài cao vòi vọi trở thành uổng phí 

Tiểu Kiều đến già cũng là vợ của Chu lang 

Một buổi mai hạn lớn có lúc vẫn đến , 

Dâng đồ ăn diễn ca nhạc làm vui hồn ma .

Khổ tâm dặn dò chia hương và bán giày 

Trượng phu đường hoàng sao lại thế ?

Phân hai mai lý khổ đinh ninh ?

Kẻ gian hùng tự có tâm cơ riêng 

Không phải kêu thương như tính khí đàn bà 

Nghìn khôn vạn khéo cũng thành không , 

Nỗi thương tâm từ ngàn xưa như nước sông Chương chảy .

Nghĩ đến người xưa mà xót thương phận ta .

Bồi hồi cúi ngửa trông trời đất buồn cho kiếp sống nổi trôi 

Anh hùng như vậy mà vẫn vậy 

Huống hồ kẻ chỉ có một công mọn và danh mỏng .

Nếu nghiệp lớn ở nhân gian mà còn mãi mãi 

Thì đài cao ở đất này không bị nghiêng lở

Chú thích :

(1) Đồng Tước Đài : Là tên của một cái đài .

      Cuối đời Hán , Đông Hán , nước Tàu chia ba , gọi là thế chân vạc , gồm Ngụy , Thục , Ngô .
      Nước Ngụy có vua , dòng dõi Lưu Bang , không có thực quyền , quyền hành trong tay Tào Tháo ( Tào Mạnh Đức , bị gọi là Tào A Man ) ; Nước Thục do Lưu Bị làm vua , có Khổng Minh Gia Cát Lượng phụ tá ; Nước Ngô do Tôn Quyền làm vua , có Chu Du ( hoặc Châu Du hoặc Châu Do , Chu Do ) còn gọi là Chu Công Cẩn
      Tào Tháo cho xây một cái đài gọi là đài Đồng Tước trên bờ Chương Giang ( tỉnh Hồ Nam , Trung Quốc )
       Ngày khánh thành , Tào Thực ( Tào Tư Kiến ) , con trai thứ của Tào Tháo , có tài văn chương , đã sáng tác một bài phú vịnh đài Đồng Tước , trong bài có hai câu :

" Liên nhị kiều ư đông tây hề , 

Nhược trường không chi nhuế đống "

(Bắc liền đông tây hai cầu nổi lên như cầu vồng giữa lưng trời  )

       Tào Tháo đem đại quân đánh Ngô . Nếu Ngô thua hoặc đầu hàng Ngụy thì Thục cũng sẽ bị thôn tính nên Khổng Minh sang Ngô , khích vua tôi Tôn Quyền và Chu Du , bằng cách sửa hai câu trong bài phú vịnh Đồng Tước Đài của Tào Tháo thành hai câu :

" Lãm Nhị Kiều ư Đông Nam hề , 

Lạc triều tịch chi dữ cộng "

( Bắt hai nàng Kiều ở Giang Nam về để sớm tối chung vui )

        

        Chu Du vô cùng tức giận vì Nhị Kiều là Đại Kiều - vợ Tôn Sách , chị dâu của Tôn Quyền và Tiểu Kiều chính là vợ của Chu Du 

        Liên quân Thục Ngô đánh tan 80 vạn quân Tào ở sông Xích Bích bằng một trận hỏa công ánh lửa rực trời .

        Truyện Kiều có câu ( câu 156 )

         " Một nền Đồng Tước khóa xuân Hai Kiều "

         Nguyễn Du dịch câu thơ của Đỗ Phủ trong bài Xích Bích Hoài Cổ :

" Đồng Tước xuân thâm tỏa Nhị Kiều "

(2) Nghiệp : Nghiệp Thành , là nơi Tào Tháo đóng đô ( tên một thành cổ thuộc tỉnh Hà Nam , Trung Quốc )

(3) Ngụy Võ Đế : Con trưởng của Tào Tháo là Tào Phi , cướp ngôi Nhà Hán , làm Vua nước Ngụy , xưng hiệu Văn Đế , truy tôn Cha ( Tào Tháo ) làm Ngụy Võ Đế

(4) Ngọc Long , Kim Phụng : Tên hai tòa lầu ở hai bên Đài Đồng Tước

(5) Tiểu Kiều : Là vợ của Chu Du 

(6) Chu Lang : Tức Chu Du 

(7) Trước khi qua đời , Tào Tháo dặn dò vợ và các người thiếp : Dư Hương khả phân , dữ chư Phu Nhân , chư xá trung , vô sở vi , học tác lí tố mại dã " .( Những vật có hương thơm còn thừa thì chia cho các phu nhân , các người thiếp không có việc làm thì hãy học đan giày dép để bán )

(8) Gian hùng : Người đời sau cho rằng Tào Tháo không phải là anh hùng như ông ta tự khoe khi nói chuyện với Lưu Bị , mà là một tay gian hùng , lấn át quyền Vua .

(9) Chương Giang : một con sông chảy qua tỉnh Hà Nam , Trung Quốc . Mộ của Tào Tháo ở ven sông .