NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XIX

HOÀNG HẠC LÂU (1) 

Hà xứ thần tiên kinh kỷ thì? 

Do lưu tiên tích thử giang my 

Kim lai cổ vãng Lư sinh mộng (2) 

Hạc khứ lậu không Thôi Hạo thi

Hạm ngoại yên ba chung diểu diểu,

Nhãn trung thảo thụ thượng y y 

Trung tình vô hạn bằng thùy tố? 

Minh nguyệt thanh phong dã bất tri.

  

   TẠM DỊCH 

LẦU HOÀNG HẠC 

Thần tiên ở xứ nào đã trải qua bao nhiêu thời gian? 

Còn ghi lại dấu tiên ở bờ sông này 

Nay đến xưa đi chỉ là giấc mộng của người học trò họ Lư

Hạc đi lâu trống còn bài thơ của Thôi Hạo

Khói sóng ngoài hành lang ( lan can ) vẫn mênh mang

Cây cỏ ở trước mắt vẫn như vậy

Tình cảm trong lòng vô hạn biết ngỏ cùng ai? 

Trăng sáng gió mát cũng chẳng biết

   CHÚ THÍCH 

(1) Hoàng Hạc Lâu: Lầu Hạc vàng, ở Võ Xương, thị trấn Võ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc

     Tương truyền ngày xưa tại đây, Phí Văn Huy khi thành tiên cưỡi hạc vàng bay lên trời.

     XIN GIỚI THIỆU CÁC BÀI THƠ VỊNH HOÀNG HẠC

(*) Thôi Hạo: Phủ Khai Phong, Hà Nam, Trung Quốc, đậu tiến sĩ năm 725, đời Đường 

      

HOÀNH HẠC LÂU 

Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khứ

Thử địa không dư Hoàng Hạc Lâu

Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản 

Bạch vân thiên tải không du du

Tình xuyên dịch dịch Hán Dương thụ 

Phương thảo thê thê Anh Vũ châu

Nhật mộ hương quan hà xứ thị?

Yên ba giang thượng sử nhân sầu

  TẠM DỊCH

Người xưa đã từ chỗ này cưỡi hạc vàng bay đi. Ở đây chỉ còn trơ Lầu Hoàng Hạc. Hạc vàng một đi không trở lại. Trên trời đám mây trắng vẫn bay muôn đời. Hàng cây đất Hán Dương vẫn rực rỡ bên sông lạnh Cỏ thơm tươi tốt mọc trên bãi  Anh Vũ. Trời chiều, trông về làng cũ, tự hỏi: quê nhà ở nơi đâu? Khói sáng mờ mịt trên sông làm tăng thêm nỗi ưu sầu.

 (*) Trần Trọng Kim dịch thơ: 

LẦU HOÀNG HẠC 

Người xưa cưỡi hạc đến nơi đâu? 

Hoàng Hạc còn đây một mái lầu

Hoàng hạc một đi không trở lại

Mênh mang mây trắng xóa ngàn thâu

Hán Dương sông tạnh, cây in sắc

Anh Vũ bờ thơm, cỏ biến màu

Chiều tối trông vời: đâu cố quận?

Trên sông khói sóng giục ai sầu

(*) Tản Đà dịch: 

GÁC HOÀNG HẠC

  Hạc vàng ai cưỡi đi đâu?

Mà đây Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ!

  Hạc vàng đi mất từ xưa;

Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay

  Hán Dương sông tạnh, cây bầy

Bãi xa Anh Vũ xanh đầy cỏ non.

  Quê hương khuất bóng hoàng hôn,

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai?

(*) Bản dịch của Ngô Tất Tố: 

LẦU HOÀNG HẠC 

Người xưa cưỡi hạc đã lên mây,

Lầu Hạc còn suông với chốn này.

Một vắng, hạc vàng xa lánh hẳn,

Nghìn năm, mây bạc vẩn vơ bay.

Vàng gieo bến Hán, ngàn cây hửng,

Xanh ngút châu Anh, lớp cỏ dày.

Trời tối, quê nhà đâu tá nhỉ?

Đầu sông khói sóng gợi niềm tây

     Khi Lý Bạch [ ( 701-762 ) Đại thi hào nhà Đường Trung Quốc, rất được Vua Đường Minh Hoàng tôn trọng ] qua viến lầu Hoàng Hạc, đọc bài thơ Thôi Hạo ( hay Thôi Hiệu ) viết trên vách, đã phóng bút viết hai câu thơ sau: 

    " Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc,

       Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu " 

 nghĩa là: 

      " Trước mắt có cảnh nói không được

        Vì có thơ của Thôi Hiệu ở trên đầu. " 

(*) Bản dịch của Tchya ( Đái Đức Tuấn ) 

  HOÀNG HẠC LÂU 

Người cỡi hạc vàng xưa đã vắng,

Đât này trơ gác Hạc vàng không

Hạc vàng một sớm bay bay mất  

Mây trắng ngàn thu giặc giặc lòng 

Anh Vũ bãi in hương ngọn cỏ

Hán Dương cây chiếu nắng lòng sông

Chiều tà quê quán nơi nào nhỉ? 

Khói sóng trên sông chạnh nỗi lòng

    ( Chúng ta thấy Tchya dịch từ " Hoàng Hạc " trong câu hai là " Hạc vàng " là sai vì " Hoàng Hạc " ở đây là danh từ riêng, không phải chim hạc ) 

  

(2) Lư sinh mộng: Giấc mộng của chàng thư sinh họ Lư

      Đời Đường, Lư sinh thi hỏng, ở trọ Hàm Đan, gặp một đạo sĩ hàn huyên tâm sự. Đạo sĩ cho Lư sinh mượn một cái gối kê đầu ngủ, vừa lúc chủ quán trọ nấu nồi kê. Lư sinh mộng thấy cưới con gái nhà họ Thôi, thi đỗ tiến sĩ, làm quan cao, chức trọng rồi phạm tội khi quan, bị tru di tam tộc. Giật mình thức giấc, nồi kê vừa chín.

      Điển tích này còn gọi là " Nồi kê vàng " 

(*) Câu chuyện tương tự: Giấc Hòe 

    Thuần Vu Phần nằm mơ thấy mình đi đến nước Hòe An, được tuyển làm Phò Mã, vinh hoa phú quý. Về sau, đánh giặc bại trận, vợ chết, Vua bãi chức. Tỉnh dậy, thấy mình nằm ở gốc cây hòe. 

     Cũng câu chuyện nằm mộng ở gốc cây hòe, gọi là Giấc Mộng Nam Kha. Nhân vật chính trong truyện chính là Lý Công Tá, đời Đường.

(*) Lê Qúy Đôn đi sứ Trung Hoa. Qua thành Vũ Xương, ghé thăm lầu Hoàng Hạc, chép lại bài thơ sau: 

   1. Hà thời hoàng hạc trùng lai, thả cộng đảo kim tôn, kiên châu chữ thiên niên phương thảo. 

       Duy kiến bạch vân y cựu, cánh thủy xuy ngọc địch, lạc giang thành số điểm mai hoa. 

   2. Thân tại cửu tiêu khan, nguyệt ẩn trường giang, thiên hộc minh châu dũng xuất!

       Nhẫn không vạn lý vọng, vân phù cỏ nhạc, bán thiên ngọc xích bình lai! 

   3. Nhất thượng cao lâu, diển đương niên Giang Hán phong lưu, đa thiểu thiên thu nhân vật.

       Song trì sứ tiết, hỉ thử nhật Kinh Hành hình thắng,tung hoành vạn lý kim thang.

   4. Ấp sảng khí ư tằng tiêu, hạc ảnh phiên phiên, trường tại bạch vân thiên tế

       Bá dương xuân ư  đại địa, mai hoa phiến phiến, thời lai ngọc địch thanh trung.

   5. Phật tú thát, phủ điêu manh, họa phỏng Vương Duy, trứ sắc tả châu lan phấn điệp.

       Tống tịch dương, nghinh tố nguyệt thi truyền Thôi Hạo, đắc cử tại phương thảo tình xuyên.

       Địa khống Kinh Ngô, Tây tái lưỡng nhai hùng tỏa thược

       Thiên phù Giang Hán, trung lưu vạn lý tráng sơ hà.

  

  TẠM DỊCH
     1.-Biết đến khi nào hạc vàng trở lại, cùng nhau rót chén, tưới cỏ thơm ngoài bãi.

        Chỉ thấy mây trắng ngày cũ, ai thổi sáo ngọc, gieo mai hoa chốn giang thành.  
     2.-Mình trên chín tần trông xem, sông soi bóng trăng, khác nào ngàn hạt châu tung tóe.              

        Mắt nhìn xa muôn dặm, mây bao phủ núi như một thước ngọc lonh lanh.
     3.-Một lần lên lầu cao, tưởng như ngàn vật phong lưu vùng Giang Hán,

        Hai lần đi sứ, mứng thấy thành thắng cảnh từ đất kinh thành muôn dawmhj thẳm bao la.
     4.-Khi tốt ở tầng cao, bóng chim hạc liệng bay phấp phới, thường ở nơi mây trắng ngất lưng trời.

        Mùa xuân bao phủ mặt đất, khúc mai hoa du dương, văng vẳng từ tiến sáo vàng đưa lại.
     5.-Mở nhẹ cửa, cúi nhìn cột chạm, vẽ kiểu Vương Duy, nét bút tài tình, đẹp nét son phấn điệp

       Tiễn bóng chiều, đón trăng tỏ, thơ đề Thôi Hiệu ( Hạo ), thơ thần thích thú, là câu sông tạnh khóm cỏ thơm.

• Đất Kinh Ngô, phương Tây hai đồi cao, vững bền then khóa.

        Trời phủ Giang Hán, giữa dòng muôn dặm chảy tăng vẻ non sông.