NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XIX

HÀN TÍN GIẢNG BINH XỨ (1)

 Bách vạn tình huy bắc độ Hà, (2)

 Yên giao địa hạ hữu trầm qua. (3) 

 Du du sự hậu nhị thiên tải,

 Đãng đãng thành biên nhất phiến sa

 Khoái ngũ vị thành cam lục lục. (4) 

 Quân tiền do tự thiện đa đa. (5) 

 Khả lân thập thế sơn hà tại, (6)

 Hậu thệ đồ diên Giáng, Quán gia. (7)

                                    

 TẠM DỊCH 

 CHỖ HÀN TÍN LUYỆN BINH 

Trăm vạn cờ xí vượt phía Bắc Hoàng Hà, 

Dưới đất ngoài Thành Yên có gươm giáo bị vùi lấp 

Việc đã qua hai nghìn năm dài 

Bên thành còn một đám đất rộng hoang vắng 

Chưa được ngang hàng Phân Khoái, cam chịu vất vả, 

Trước mặt Vua, vẫn nói càng nhiều càng hay,

Khá thương giang sơn còn được truyền mười đời 

Theo lời thề đền ơn, Giáng, Quán được hậu đãi

  CHÚ THÍCH 

(1) Hàn Tín: xem chú thích số 6 trang 38 " CÁC THI SĨ TRONG CUNG ĐÌNH NHÀ NGUYỄN " 

(2) Độ Hà: Hà tức Hoàng Hà, sông lớn ở phía Bắc Trung Quốc, phát nguyên từ Thanh Hải ( Tây Tạng ), chảy qua các tỉnh Cam Túc, Ninh Hạ, Thiểm Tây, Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc, Sơn Đông rồi ra biển. Nước có nhiều phù sa đất vàng nên gọi là sông Hoàng ( Hoàng Hà )

(3) Yên: Nước Yên ngày xưa ở phóa Đông Bắc Trung Quốc. Thủ đô nước Yên là Yên Kinh, tức gọi là Kế Thành ( Bắc Kinh ngày nay ) 

      Hàn Tín vượt Hoàng Hà, đem đại quân đánh nước Triệu, chiếm Hình Khâu ( Hà Bắc, Trung Quốc ), dụ hàng nước Yên rồi kéo quân sang phía Đông đánh nước Tề. Yên phản. Hán Cao Tổ Lưu Bang sai Phàn Khoái đem quân diệt nước Yên.

(4) Khoái: Phàn Khoái là một dũng tướng của Lưu Bang. Thuở hàn vi, Lưu Bang, làm Đình Trưởng ở đất Bái, kết bạn với Phàn Khoái ( làm nghề bán thịt chó ), Tiêu Hà ( làm thư ký ), Tào Tham, Chu Bột,...

     Hàn Tín có lòng đố kị với Phàn Khoái

(5) Hán Cao Tổ: tên là Lưu Bang, làm Đình Trưởng đất Bái ( hay Bá Thượng ), khởi binh cùng với Tiêu Hà, Tào Tham, Chu Bột, chống bạo Tần, cùng với Hạng Võ theo phò Trần Thắng. Về sau, nhờ có Hàn Tín, diệt được Hạng Võ. Trong những lúc luận bàn quân cơ, Hán Cao Tổ Lưu Bang hỏi Hàn Tín: 

    - Như Trẫm thì có thể chỉ huy được bao nhiêu quân? 

        Hàn Tín đáp: 

    - Bệ hạ có thể chỉ huy vài vạn quân. 

        Hán Cao Tổ lại hỏi: 

    - Thế còn khanh thì chỉ huy được bao nhiêu quân? 

        Hàn Tín trả lời: 

    - Thân thì có thể chỉ huy vài trăm vạn quân. Càng nhiều càng tốt! 

        Hán Cao Tổ cười phá lên: 

    - Càng nhiều càng tốt ư? Thế sao ta lại chỉ huy được khanh? 

        Hàn Tín trả lời: 

    - Bệ hạ không có tài chỉ huy quân nhưng lại có tài chỉ huy tướng. 

  Trong lúc Hán Cao Tổ cùng quân Sở của Hạng Võ giao tranh, Hàn Tín nghe lời xúi giục của Khoái Triệt, không đem quân đến cứu làm cho Hán Cao Tổ thảm bại, Kỹ Tín hy sinh cứu Vua Hán, ép Hán Cao Tổ phong Hàn Tín làm Tề Vương, Hàn Tín mới đem binh đến hội binh. Sau khi diệt được Sở Bá Vương Hạng Võ ( Hạng Võ thất trận, phải tự tử ở bến Ô Giang ), Hàn Tín ép vua Hán phong cho mình làm Sở Vương.

   Về sau, Hàn Tín che giấu Chung Ly Muội ( một tướng tài của Sở Bá Vương Hạng Võ ) đang trốn tránh sự truy nã của Vua Hán. Hán Cao Tổ biết được, dùng mưu của Tướng Trần Bình, bắt được Hàn Tín, Lã Hậu ( Hoàng Hậu nhà Hán ) bèn xử tử Hàn Tín.

 (6) Nhà Tiền Hán hay Tây Hán, truyền được mười đời, Vương Mãng soán ngôi lập ra nhà Tần. Luu Tú diệt được Vương Mãng, lên ngôi vua là Hán Quang Vũ, lập ra Nhà Hậu Hán hay Đông Hán.

      Đến đời Vua, bị Tào Phi, con Tào Tháo đoạt ngôi, lập ra Nhà Ngụy.

      Lưu Bị, tự là Huyền Đức, lập ra Nhà Thục, cùng với Tào Tháo và Tôn Quyền ( Nhà Ngô ) chia Trung Quốc thành ba nước: Ngụy, Thục, Ngô.

 (7) Giáng Hầu là Chu Bột

       Trong các tướng của Hán Cao Tổ Lưu Bang, Chu Bột và Quán Anh có cuộc đời trung hậu, bình lặng nhất.