NGHIÊN CỨU VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XIX

ĐỘ HOÀI HỮU CẢM VĂN THỪA TƯỚNG (1)

Sơn hà phong cảnh thượng y nhiên , 

Thừa tướng cô trung vạn cổ truyền .

Nhất độ Hoài Hà phi cố vũ , (2)

Trùng lai Giang Tả cánh hà niên ? (3)

Ai trung xúc xứ minh kim thạch , 

Oán huyết qui thì hóa đổ quyên (4)

Nam Bắc chỉ kim vô dị tục , 

Tịch dương vô hạn vãng lai thuyền .

Tạm dịch :

QUA SÔNG HOÀI CẢM NHỚ VĂN THỪA TƯỚNG

Phong cảnh núi sông vẫn cứ như thế , 

Tấm lòng cô trung của Thừa Tướng lưu truyền muôn đời .

Một phen qua khỏi sông Hoài không phải là đất cũ nữa 

Biết đến năm nào trở lại Giang Tả ?

Lòng đau thương gặp cảnh nào cũng nói lên lời đá vàng , 

Huyết hận trở về hóa thành chim Đỗ Quyên .

Phong tục Nam Bắc đến nay không khác nhau , 

Thuyền qua lại trong bóng chiều buồn vô hạn 

Chú thích :
(1) Văn Thừa Tướng : Tên thật là Văn Thiên Tường ( 1236-1282 sau Công Nguyên ) hiệu là Vân Sơn , đời Nhà Tống ( Trung Hoa )
      Sau khi Nhạc Phi bị Tần Cối mưu hại , quân Nguyên vượt sông , tiến quân về phương Nam diệt Nhà Nam Tống , Văn Thiên Tường khởi binh chống giặc , được phong là Hữu Thừa Tướng . Thất trận , bị bắt giam ở Yên Kinh bốn năm , bị giết vì không chịu đầu hảng
     Ông sáng tác bài " Chính Khí Ca " nói lên nỗi lòng trung quân , ái quốc của mình .

" Tàng kim biệt khước Giang Nam lộ 

Hóa tác đề quyên đới huyết qui "

Tạm dịch :

" Từ nay cách biệt đường đi Giang Nam 

Sẽ hóa thành Đỗ Quyên kêu ra máu trở về "

(2) Hoài Hà : Xem chú thích (1) bài " Độ Hoài Hữu Cảm Hoài Âm Hầu Tác " , là ranh giới giữa Nhà Nam Tống là Tống Cao Tông Triệu Cấu , ký hòa ước với quân Kim , chia hai Trung Quốc : Phía Nam sông Hoài thuộc Nhà Tống , phía Bắc nhượng cho Kim 

(3) Giang Tả : Vùng đất Giang Đông , hạ du Trường Giang , thuộc tỉnh Giang Tô ( thời Tam Quốc , Tôn Quyền lập nước Ngô .) Là miền đất còn lại của Nhà Nam Tống 

(4) Đỗ Quyên : Xem hình tượng chim Đỗ Quyên trong" Văn Học Cổ Điển Việt Nam " trang 225 cuốn  " Tìm Hiểu Văn Học Cổ Điển Việt Nam Thế Kỷ XIX Phần II "