NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CỔ ĐIỂN THẾ KỶ 19

MỘT THOÁNG LÃNG MẠN VIỆT NAM TỪ DÂN GIAN ĐẾN TRI THỨC Sau ngày Đất Nước chúng ta thống nhất, tôi có dự một buổi văn nghệ Quần chúng, đây là lời chàng trai tỏ tình cùng cô bạn gái : Khoai to vồn thì tốt cộ ( cộ : củ ) Đậu ba lá vừa un, Gà mất mẹ lâu khun (khun : khôn) Gái muốn trai thì thậm khổ, Trai muốn gái cũng thậm khổ. Trời sinh giếng, sinh mo, Trời sinh o, sinh tui ( o : cô) O một mình khôn đặng (khôn : không) Tui một mình khôn đặng Gió ngoài nớ thổi vô, (ngoai nớ : ngoài đó) Mây trên trời cuốn lại, O với tui cuốn lại. Dĩ nhiên đây không phải là "Lời tỏ tình mùa xuân" của một nhạc sĩ mà là lời tỏ tình của một chàng trai nông dân mộc mạc chất phác. Những câu hò, hát, ví , những khúc hát giao duyên đối đáp giữa nam và nữ đều mang tính lãng mạn, không nhiều thì ít . Hỡi cô tát nước bên đàng, Sao cô múc ánh trăng vàng đỏ di ? Có lãng mạng không ? Giữa huyện Phong Điền thuộc tỉnh Thừa Thiên và huyện Hải Lăng thuộc tỉnh Quảng Trị có môt dòng sông nhỏ mà môt thời đã đi vào Lịch Sữ và Văn học sữ nước ta: Dòng song Ô Lâu, có một bến đò gọi là Bến Đò Ba Bến.Dòng sông Ô Lâu chảy lặng lẽ giữa hai rặng tre xanh hiền hòa ngăn cách hai tỉnh Người xưa kể rằng : Vào thời đóng Đô ở Kinh Thành Huế, có một thư sinh từ Bắc lặn lội vào Kinh để dự thi Đình, qua sông Ô Lâu bằng con thuyền ở Bến đò Ba Bến. Người chèo thuyền là một cô gái tuổi mười tám, đôi mươi, xinh xắn, dịu dàng, đã làm rung động trái tim chàng thư sinh tài hoa. Trước phong cảnh hữu tình, trăng thanh, gió mát, trước cái vẻ đẹp thùy mị của cô lái, chàng thư sinh không cầm lòng được, cất tiếng ngâm nga...Trên con thuyền nhẹ nhàng vượt sông, tiếng ngâm thơ sang sảng của chàng thư sinh đã làm cho cô lái không thể không hâm mộ. Vốn đã từng đi học, nàng cất tiếng khen ngợi người khách taid hoa. Tuy chưa nói ra nhưng cả hai người đều nghĩ rằng họ sẽ là của nhau trong môt ngày không xa... Thi đậu Tiến sĩ, chàng thư sinh trở về Bắc. Trên con thuyền nhỏ, hai người quyện với nhau thành một. Chàng hẹn rằng sau khi về đến nhà, sẽ thưa với Song Thân vào đón nàng về Đất Bắc kết duyên cùng chàng. "Ra về để áo lại đay, Đêm khuya Em đắp kẻo ngọn gió Tây lạnh lùng" Cô lái chờ ! Cô lái đợi! Đợi mõi, đợi mòn ! Rồi một hôm, nàng bỏ thuyền, bỏ Bến, đi tìm tình quân. Lang thang một mình trên con đường ra Bắc, nhiều nỗi gian truân, vất vả, bữa no, bữa đói " Đói lòng ăn nửa trái sim, Uông lưng bát nước, đi tìm người thương" Đi qua Truông Nhà Hồ, giữa rừng hoang vắng, nỗi lo, nỗi sợ ; lo thân gái dặm trường, nỗi sợ không biết có tìm ra nhà chàng hay không và có tìm ra thì thái độ của Song Thân chàng , của gia đình chàng đối với mình như thế nào? Không biết cô lái có tìm ra chàng thư sinh hay không nhưng một hôm kia, người ta thấy nàng xuất hiện lại trên con thuyền cũ... Rồi một hôm, nàng chèo thuyền ra giữa dòng sông Ô Lâu , rồi...rồi nàng nhảy xuống sông. Nàng tự tử!!! Từ đó, con thuyền lại đưa khách sang sông nhưng người chèo là một ông cụ già, không biết có phải là cha của nàng hay không? " Trăm năm dầu lỗi hẹn hò, Cây đa bến cũ con đò khác đưa. Cây đa bến cũ còn lưa, Con đò đã thác năm xưa tê rồi." Xin giới thiệu với các bạn đọc bài thơ " Cô Lái Đò" của thi sĩ Nguyễn Bính trong thi phẩm " Lỡ bước sang ngang" " Xuân đã đem mong nhớ trở về, Lòng cô lái ở bến sông kia, Cô hồi tưởng lại ba xuan trước, Trên bến cùng ai đã nặng thề. Nhưng rồi người khách tình xuân ấy, Đi biệt không về với bến sông, Đã mấy lần xuân trôi chảy mãi, Mấy lần cô lái mỏi mòn trông. Xuân này đến nữa đã ba xuân, Đốm lửa tình duyên tắt nguội dần. Chẳng lẽ ôm lòng chờ đợi mãi, Nàng đành lỗi ước với tình quân. Bỏ, thuyền, bỏ lái, bỏ dòng sông, Cô lái đò kia đi lấy chồng. Vắng bóng cô em từ dạo ấy, Để buồn cho những khách sang sông. Không hiểu tại sao trong tôi lại văng vẳng một đoạn 4 câu nữa: Nhưng rồi trên bến một đêm kia, Người khách tình xưa ấy trở về, Cô lái đã vui duyên phận mới, Chàng còn về nữa để mà chi ?" Bài thơ của Thi sĩ Nguyễn Bính đã được phổ nhạc nhưng, tôi xin lỗi, không nhớ là nhạc sĩ nào! Nếu dòng sông Ô Lâu đã chứng kiến một thiên tình sử lãng man đầy chất thơ thì dong Hương Giang cũng đã để lại trong lòng người dân xứ Huế một mối tình tha thiết không kém đau thương. " Câu Trường Tiền, sáu vài, mười hai nhịp, Anh qua không kịp, tội lắm, em ơi! Bấy nhiêu lâu chịu tiếng mang lời, Có xa nhau đi nữa Cũng bởi ông trời mà xa! " Người xưa kể rằng : Có một chàng trai ở Long Thọ yêu một cô gái, con một vị võ quan của Triều đình Nhà Nguyễn, có nhà ở Kim Long, gần chùa Thiên Mụ. Mỗi lần muốn gặp nhau, chàng trai phải bơi từ bên ni sang bên kia sông. Mối tình đang tha thiêt mặn nồng thì gia đình vị võ quan kia biết được, không muốn con gái yêu thương một chàng trai không môn đăng hộ đối, liền cắt đưt mối tình của con gái, vị võ quan xin chuyển đỏi ra Bắc... Được tin, chàng trai chạy bộ về đến bên ni cầu Trường Tiền thì bên kia cầu, xe ngựa đã chuyển bánh... Có xa nhau đi nữa... Cũng bởi ông trời mà xa....